राजमाता जिजाबाई: स्वराज्याची प्रेरणाशक्ती

सारांश (TL;DR): राजमाता जिजाबाई (इ.स. १५९८–१६७४) या छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मातोश्री आणि स्वराज्याच्या मूळ प्रेरणा होत्या.

जिजाबाईंचे बालपण

जिजाबाई यांचा जन्म इ.स. १५९८ मध्ये सिंदखेड राजा येथे झाला. वयाच्या आठव्या वर्षी त्यांचा विवाह शहाजीराजे भोसले यांच्याशी झाला.

स्वराज्याची प्रेरणा

जिजाबाईंनी लहान शिवाजीला रामायण-महाभारतातील वीर योद्ध्यांच्या कथा सांगितल्या. राम, कृष्ण, अर्जुन यांच्या गोष्टी — आणि त्यातून एका राजाचे मन घडवले. जिजाबाईंशिवाय शिवाजी महाराज घडले नसते, हे निर्विवाद सत्य आहे.

राज्यकारभार

शहाजीराजे दूर असताना जिजाबाईंनी पुण्याची जहागीर एकट्याने सांभाळली. न्याय दिला, शेतकऱ्यांना आधार दिला. त्या केवळ माता नव्हत्या — एक सक्षम राज्यकर्त्या होत्या.

निधन

राज्याभिषेकाच्या आधी अवघ्या १२ दिवस, जून १६७४ मध्ये जिजाबाईंचे निधन झाले. शिवाजी महाराजांनी दुखवट्यातच राज्याभिषेक पार पाडला.

English Summary

Rajmata Jijabai (1598–1674) was the mother of Chhatrapati Shivaji Maharaj and the founding inspiration of the Swarajya movement. Through stories of warrior heroes from epics, she shaped Shivaji’s character. She single-handedly managed the Pune jagir while her husband was away. She passed away just 12 days before Shivaji’s coronation in June 1674.